Làm thầy - đường chông gai vạn dặm
“Tôi cứ ngỡ chuyện dạy học đơn giản là nói cho học trò điều ta biết, rồi cho chúng làm bài kiểm tra và chấm điểm. Nay tôi mới biết làm một thầy giáo phức tạp biết bao nhiêu”.
.jpg)
Tác phẩm: Người thầy
Tác giả: Frank McCourt
Người dịch: Lê Chu Cầu
Nxb Văn hoá Sài Gòn và Công ty sách Nhã Nam
-----
Dưới dạng một cuốn hồi ký, Người thầy không chỉ là những chia sẻ chân tình của Frank McCourt dành cho những ai đang đeo đuổi mơ ước trở thành những thầy cô giáo mà đó còn là những hồi ức đẹp đẽ của ông trong suốt hơn 30 năm dạy học gắn với những kỉ niệm đáng nhớ của nhiều lứa học trò.
Cuốn sách là tập hợp những câu chuyện sinh động và hài hước của một thầy giáo từ khi còn đầy bỡ ngỡ trên bục giảng đến khi được bình chọn là thầy giáo tiêu biểu của năm, một phần thưởng cao quý nhất dành cho một giáo viên Mỹ.
Nếu bạn mở cuốn sách với niềm khấp khởi được đọc những trang văn đầy chất thơ ngợi ca sự nghiệp vĩ đại của người thầy giáo thì hẳn là bạn sẽ thất vọng bởi Frank McCourt sẽ chỉ cho bạn thấy con đường trở thành thầy giáo thật vất vả, gian nan, đầy chán nản, run rủi,... mà nếu không vững vàng và tâm huyết, người ta sẽ bỏ cuộc ngay khi đặt những bước chân đầu tiên trong chuyến hành trình của mình.
Đưa ra những khó khăn, McCourt không muốn làm nhụt chí những nhà giáo tương lai mà muốn khuyến khích cho họ vượt qua những thử thách để theo đuổi giấc mơ của mình. Đó chính là cách McCourt bắt đầu cuốn sách và cũng là điểm xuất phát cuộc hành trình của ông.
Hàng loạt các tình huống thú vị trong lớp học được McCourt kể lại khiến chúng ta hồi tưởng lại một thời "nhất quỷ nhì ma" của chính mình. Bạn sẽ làm gì khi một học sinh ném thẳng chiếc bánh mì vào người bạn? Bạn sẽ làm gì nếu lũ học sinh lười nhác không chịu làm gì cả ngoài việc "soi mói đời tư" của giáo viên? Bạn sẽ làm gì với những chiêu câu giờ tinh quái của lũ nhóc đang dài cổ ngóng tiếng chuông báo giờ học kết thúc?
McCourt sẽ khiến bạn bất ngờ từ cách ông đặt những vấn đề như thế đến cách ông giải quyết những tình huống dở khóc dở cười đó. Ông sẽ không nạt nộ và làm một bài thuyết trình dài lê thê về giá trị của sức lao động đối với đứa học sinh vừa quẳng chiếc bánh mì xuống đất. Đơn giản là ông cầm lên, ăn chiếc bánh mì ngon lành để nhắc nhở học sinh rằng ở bên kia thế giới, hàng triệu người da đen đang chết dần chết mòn vì đói. Hành động ấy khiến cho toàn bộ học sinh ngỡ ngàng và sẵn sàng quy thuận thầy như quy thuận một thủ lĩnh mới.
Cuốn sách cũng đưa chúng ta đến với một nền giáo dục mới mẻ và đầy thú vị. Nếu ai đó đã từng mê mẩn cuốn sách thiếu nhi Tottochan- cô bé ngồi bên cửa sổ và ấn tượng với phương pháp giáo dục của thầy hiệu trưởng Sô-sa-ku Kô-ba-y-a-si hẳn sẽ tìm được nhiều sự đồng điệu trong câu chuyện của thầy Frank McCourt.
Chính thầy McCourt đã từng trăn trở: "Rõ ràng, tôi sinh ra không phải để trở thành một trong những ông thầy gạt phăng mọi thắc mắc, yêu cầu, phàn nàn để giảng dạy theo đúng giáo án đã được soạn công phu... tôi đã mơ tưởng đến một thứ trường học mà thầy cô là người hướng dẫn và cố vấn dày kinh nghiệm, chứ không phải giám thị nghiêm khắc".
Tạo ra một hướng mở trong giáo dục là điều không hề đơn giản bởi nó phụ thuộc rất nhiều vào trình độ và bản lĩnh của người thầy. Hơn thế, nó cũng đòi hỏi sự ủng hộ từ nhiều phía mà ít nhất trong khuôn khổ cuốn sách này, McCourt ao ước được làm việc với những thầy hiệu trưởng có cùng chí hướng với mình. Xuất phát từ chính những kinh nghiệm thực tế của mình, McCourt đã nêu ra nhiều vấn đề giáo dục hiện chúng ta rất quan tâm như đổi mới phương pháp dạy học để đạt hiệu quả cao, vai trò và vị trí của người giáo viên trong dạy học hiện đại, vấn đề đạo đức nhà giáo...
Bằng nỗ lực không mệt mỏi của mình, McCourt vươn tới một xu thế giáo dục mới hướng đến sự vận động tâm hồn cho trẻ chứ không chỉ đơn thuần là tác động đến nhận thức của trẻ. Ông muốn dạy cho những học sinh của mình biết tận hưởng từng khoảnh khắc tĩnh lặng trong cuộc sống, từng khúc hát ru ngọt ngào, tha thiết. Ông nâng đôi cánh trí tưởng tượng của chúng chạm vào tới những đám mây cao xa để từ đó, lũ trẻ biết tự nâng mình lên, biết mơ ước và sống với những khát vọng của mình
Tất cả những chân lý giáo dục ấy được gói ghém trong một giọng văn đa sắc biến đổi không ngừng. Nếu Bắt trẻ đồng xanh cho ta thấy cái ngông trong giọng điệu của một câu học sinh cá biệt 17 tuổi thì Người thầy lại là giọng điệu thách thức của một người thầy sẵn sàng đối phó với mọi trò quỷ quái của lũ học sinh. Thế nhưng càng về cuối cuốn sách, giọng điệu càng có sự trầm lắng hơn, mang tính trải nghiệm nhiều hơn.
Từng đoạt giải Pulitzer cho cuốn hồi kí về tuổi thơ của mình, với Người thầy, Frank McCourt đã một lần nữa trở thành một hướng dẫn viên chân thành và cởi mở đưa người đọc - những khách lãng du tình cờ xâm nhập thế giới đầy thú vị và bất ngờ của chính ông.
Tác giả: Thảo Phương
http://tuanvietnam.net/2009-11-19-lam-thay-duong-chong-gai-van-dam
Chuyện một người thầy
tuoitre.com.vn - 14-11-2009 21:19
TTCT - Hồi ức của Frank McCourt (1930-2009) - một tài năng văn chương “nở muộn” - viết về khoảng thời gian hơn 30 năm đeo đuổi sứ mệnh làm thầy trên đất Mỹ. Cuốn sách này dành cho tất cả những ai ưu tư về ý nghĩa tối hậu của nghề sư phạm.
1. Trước hết, cuốn sách Người thầy(*) được viết từ một độ lùi thời gian, khi McCourt đã về hưu và đã có tác phẩm Angela’s ashes (Tro tàn của Angela - Hoàng Nguyên và Nguyễn Bích Lan đã dịch sang tiếng Việt, NXB Phụ Nữ, 2004) đoạt giải Pulitzer được nhiều người biết đến. Từ điểm nhìn khoan dung này có thể thấy đây là một tác phẩm mang cảm giác kiêu hãnh, đầy thanh thản của một người đã hoàn thành lý tưởng sự nghiệp nhà giáo của mình, nhìn lại một quá khứ hào sảng hơn là bày tỏ bức xúc hay cay đắng về nghề của người trong cuộc.
Nước Mỹ thời bấy giờ, như tác giả viết: “Có phồn vinh, nhưng sự phồn vinh này không nhỏ giọt xuống tới các trường học, tới những ông thầy mới vào nghề cần học cụ cho việc giảng dạy lại càng không”. Điều đó tác động trực tiếp đến đời sống sư phạm của người thầy trẻ McCourt, người Ireland, chọn New York làm nơi lập nghiệp. Tuy nhiên, như đã nói, cuốn sách bằng một giọng văn tếu táo, hài hước cho thấy sự hào hứng, nhiệt huyết dấn thân vào nghề nhiều hơn là sự căng thẳng trước cơ chế.
Trung tâm của nghề giáo là đời sống mô phạm của người thầy. Nhưng sự mô phạm đã được thầy McCourt “tư duy lại” như một kẻ đi ngược lối nghĩ thông thường của những đồng nghiệp khác. Những giáo viên nghiêm khắc, quen sống trong tháp ngà khiến học sinh luôn lo sợ điểm xấu không thể chấp nhận được một kiểu mô phạm như McCourt, người thầy mà ngay từ buổi đầu đi dạy đã mắc cái lỗi - nhặt mẩu bánh mì kẹp thịt trên nền đất (của đám học trò choai choai nghịch ngợm ném nhau) để... gặm ngon lành.
Những giáo viên luôn đóng kín mình, coi việc dạy học là trách nhiệm khô khan, xem học trò là bọn quỷ quyệt cần cảnh giác sẽ khó chấp nhận một lối dạy tự do, gần gũi, ở đó ông thầy trẻ dám lấy tuổi thơ lớn lên ở khu ổ chuột Limerick, Ireland tồi tàn, lấy thời sinh viên nghèo nhưng nhiều mộng tưởng đến quãng thời gian xếp bằng đại học đi bốc vác ở những hải cảng để làm chất liệu cho bài giảng...
2. Từ sự quan tâm, nắm bắt tâm lý “những chuyển động trong tâm hồn” học trò cộng với những trải nghiệm cuộc sống đã cho thầy giáo trẻ McCourt khả năng nhập vai đầy sáng tạo: “Anh thủ đủ mọi vai, là ông bốc xếp, thầy rabbi (giáo sĩ Do Thái), là cái vai cho học sinh gục đầu vào khóc, nhà mô phạm nghiêm khắc, ca sĩ, học giả xoàng, thầy ký, trọng tài, gã hề, ông cố vấn, người giám sát ăn mặc, người soát vé xe, người biện hộ, triết gia, kẻ đồng lõa, vũ công clacket, chính trị gia, bác sĩ trị liệu, gã điên, cảnh sát giao thông, mục sư, mẹ-cha-anh-chị-cô-chú, nhân viên kế toán, nhà phê bình, nhà tâm lý, chiếc phao cấp cứu...” mặc dù phía sau bục giảng đầy hào hứng bao giờ cũng là một thế giới đầy những căng thẳng, tranh cãi.
Điều đáng sợ nhất là chính McCourt phải đối diện với những quan điểm dạy học truyền thống đầy khô khan và lạnh lùng của đồng nghiệp, cấp trên. Và kết quả của những cuộc va chạm là người thầy này đã phải nhiều lần bị thôi việc.
Từng dạy tiếng Anh tại các trường McKee, Seward Park, trung học danh tiếng Stuyvesant..., thầy giáo McCourt vẫn là một kẻ vui vẻ hi sinh những đam mê danh vọng khác, chấp nhận nghịch cảnh và xác tín với con đường mình theo đuổi. Lần đầu tiên có một người thầy làm cái công việc lưu trữ và phân loại hai chồng thư: một chồng do những bà mẹ viết xin lỗi giáo viên về việc con mình nghỉ học với những lý do tẻ ngắt, còn chồng kia là của đám học trò giả phụ huynh viết phịa ra lý do rất xuất sắc và siêu tưởng để đôi chối việc nghỉ học của mình.
Từ đó, thầy giáo McCourt thực hiện ý tưởng biến giờ giảng của mình thành một buổi nghiên cứu nghệ thuật viết thư xin lỗi. Ông cho học sinh tưởng tượng và viết những lá thư kiểu như “Thư Adam xin lỗi Chúa Trời” hay “Thư Eva xin lỗi Chúa Trời”...
Và chúng ta cũng đọc thấy câu chuyện có một ông thầy “chịu chơi”, dám đi xem vở Hamlet với 29 học trò nữ da đen nghịch ngợm, ngổ ngáo, thực hiện ý tưởng biến giờ học sáng tác thành nơi trình diễn các món ăn truyền thống của dân nhập cư, phổ biến những cuốn sách ẩm thực kết hợp với chơi nhạc “cây nhà lá vườn”...
3. Nhưng sau những bài giảng đầy hứng thú, sau thế giới vui nhộn ở những lớp học, đời sống của một giáo viên nghèo nhập cư là một chuỗi hi sinh cay đắng: đó là sự thiếu thốn trong đời sống khiến vợ chồng McCourt phải ly dị; đó là những ngày ông phải sống lang bang với một gian trọ trên quán rượu nơi hải cảng, vây quanh bởi thế giới ô tạp anh chị, giang hồ, đĩ điếm; đó là sự gan lì, khoan dung, bỏ qua những lời lẽ chế nhạo đầy vô tâm của những học sinh lãnh đạm, những phụ huynh thực dụng...
Điều đáng quý là sự cô độc và giằng xé đau đớn ấy đã không làm mất đi niềm say mê mở ra những biên độ sáng tạo, tinh thần hài hước trong các bài giảng, trong những giờ ngoại khóa của thầy McCourt.
Cuối cùng, điều cốt yếu mà chúng ta nhận ra trách nhiệm lớn lao, cao trọng nhất đối với người thầy đó chính là bằng tài năng và thiên chức của mình, biết khơi gợi sự sáng tạo nơi giang sơn - lớp học của mình, chống lại sự cưỡng bức trong giáo dục. Vì sự cưỡng bức sẽ hủy hoại thứ cảm xúc lành mạnh, lòng trung thực và sự tự tin nơi học sinh. Cưỡng bức trong giáo dục có nguy cơ sinh ra những công dân chỉ biết run sợ và phục tùng.
Xã hội đang rất cần những người thầy biết xua đi nỗi sợ hãi bên lề trái của bảng đen để đem lại động lực hiểu biết, khuyến khích tinh thần tự do sáng tạo nơi mỗi học sinh, mỗi công dân tiến bộ của tương lai.
Đó có lẽ là hình mẫu người thầy mà bất cứ xã hội nào cũng mong đợi.
Mũi tên từ sợ hãi sang tự do
Thầy cho các em biết thầy cho điểm thế nào nhé. Trước hết các em hiện diện như thế nào? Cho dù các em chỉ ngồi yên ở cuối lớp, ngẫm nghĩ về các buổi thảo luận và các buổi đọc thì chắc chắn các em vẫn học được gì đấy. Hai là các em có tham gia không? Những thứ sáu các em có lên đứng đây đọc không? Đọc gì cũng được. Truyện, tiểu luận, thơ, kịch. Ba là các em có phát biểu ý kiến về bài làm của bạn không? Bốn là, cái này hoàn toàn tùy thuộc các em, các em nghiền ngẫm kinh nghiệm này và tự hỏi mình đã học được gì? Năm là các em có chỉ ngồi đấy mơ màng không? Nếu có thì hãy tự cho điểm mình đi.
Tới đây thầy giáo trở nên nghiêm trang đặt câu hỏi lớn: Nói chung, giáo dục là gì? Chúng ta làm gì trong trường này? Các em có thể nói rằng các em muốn tốt nghiệp để được lên đại học, chuẩn bị sự nghiệp. Nhưng các em thân mến ạ, còn hơn thế nữa cơ. Thầy đã tự hỏi mình làm cái quái quỷ gì trong lớp này. Thầy đã lập cho mình một phương trình. Bên trái tấm bảng thầy viết một chữ S, bên phải một chữ T. Thầy vạch một mũi tên từ trái sang phải, từ sợ hãi sang tự do.
Thầy không nghĩ rằng có ai đạt được tự do hoàn toàn, nhưng điều thầy cùng làm với các em là xua nỗi sợ hãi vào một góc.
(Trích Người thầy , trang 328)
NGUYỄN NGUYÊN THẢO
______________
(*) Người thầy, hồi ức của nhà giáo Mỹ Frank McCourt, Lê Chu Cầu dịch, Nhã Nam & NXB Văn Hóa Sài Gòn, 2008
Tác phẩm: Người thầyNgười dịch: Lê Chu Cầu
Nxb Văn hoá Sài Gòn và Công ty sách Nhã Nam
-----
Dưới dạng một cuốn hồi ký, Người thầy không chỉ là những chia sẻ chân tình của Frank McCourt dành cho những ai đang đeo đuổi mơ ước trở thành những thầy cô giáo mà đó còn là những hồi ức đẹp đẽ của ông trong suốt hơn 30 năm dạy học gắn với những kỉ niệm đáng nhớ của nhiều lứa học trò.
Cuốn sách là tập hợp những câu chuyện sinh động và hài hước của một thầy giáo từ khi còn đầy bỡ ngỡ trên bục giảng đến khi được bình chọn là thầy giáo tiêu biểu của năm, một phần thưởng cao quý nhất dành cho một giáo viên Mỹ.
Nếu bạn mở cuốn sách với niềm khấp khởi được đọc những trang văn đầy chất thơ ngợi ca sự nghiệp vĩ đại của người thầy giáo thì hẳn là bạn sẽ thất vọng bởi Frank McCourt sẽ chỉ cho bạn thấy con đường trở thành thầy giáo thật vất vả, gian nan, đầy chán nản, run rủi,... mà nếu không vững vàng và tâm huyết, người ta sẽ bỏ cuộc ngay khi đặt những bước chân đầu tiên trong chuyến hành trình của mình.
Đưa ra những khó khăn, McCourt không muốn làm nhụt chí những nhà giáo tương lai mà muốn khuyến khích cho họ vượt qua những thử thách để theo đuổi giấc mơ của mình. Đó chính là cách McCourt bắt đầu cuốn sách và cũng là điểm xuất phát cuộc hành trình của ông.
Hàng loạt các tình huống thú vị trong lớp học được McCourt kể lại khiến chúng ta hồi tưởng lại một thời "nhất quỷ nhì ma" của chính mình. Bạn sẽ làm gì khi một học sinh ném thẳng chiếc bánh mì vào người bạn? Bạn sẽ làm gì nếu lũ học sinh lười nhác không chịu làm gì cả ngoài việc "soi mói đời tư" của giáo viên? Bạn sẽ làm gì với những chiêu câu giờ tinh quái của lũ nhóc đang dài cổ ngóng tiếng chuông báo giờ học kết thúc?
McCourt sẽ khiến bạn bất ngờ từ cách ông đặt những vấn đề như thế đến cách ông giải quyết những tình huống dở khóc dở cười đó. Ông sẽ không nạt nộ và làm một bài thuyết trình dài lê thê về giá trị của sức lao động đối với đứa học sinh vừa quẳng chiếc bánh mì xuống đất. Đơn giản là ông cầm lên, ăn chiếc bánh mì ngon lành để nhắc nhở học sinh rằng ở bên kia thế giới, hàng triệu người da đen đang chết dần chết mòn vì đói. Hành động ấy khiến cho toàn bộ học sinh ngỡ ngàng và sẵn sàng quy thuận thầy như quy thuận một thủ lĩnh mới.
Cuốn sách cũng đưa chúng ta đến với một nền giáo dục mới mẻ và đầy thú vị. Nếu ai đó đã từng mê mẩn cuốn sách thiếu nhi Tottochan- cô bé ngồi bên cửa sổ và ấn tượng với phương pháp giáo dục của thầy hiệu trưởng Sô-sa-ku Kô-ba-y-a-si hẳn sẽ tìm được nhiều sự đồng điệu trong câu chuyện của thầy Frank McCourt.
Chính thầy McCourt đã từng trăn trở: "Rõ ràng, tôi sinh ra không phải để trở thành một trong những ông thầy gạt phăng mọi thắc mắc, yêu cầu, phàn nàn để giảng dạy theo đúng giáo án đã được soạn công phu... tôi đã mơ tưởng đến một thứ trường học mà thầy cô là người hướng dẫn và cố vấn dày kinh nghiệm, chứ không phải giám thị nghiêm khắc".
Tạo ra một hướng mở trong giáo dục là điều không hề đơn giản bởi nó phụ thuộc rất nhiều vào trình độ và bản lĩnh của người thầy. Hơn thế, nó cũng đòi hỏi sự ủng hộ từ nhiều phía mà ít nhất trong khuôn khổ cuốn sách này, McCourt ao ước được làm việc với những thầy hiệu trưởng có cùng chí hướng với mình. Xuất phát từ chính những kinh nghiệm thực tế của mình, McCourt đã nêu ra nhiều vấn đề giáo dục hiện chúng ta rất quan tâm như đổi mới phương pháp dạy học để đạt hiệu quả cao, vai trò và vị trí của người giáo viên trong dạy học hiện đại, vấn đề đạo đức nhà giáo...
Bằng nỗ lực không mệt mỏi của mình, McCourt vươn tới một xu thế giáo dục mới hướng đến sự vận động tâm hồn cho trẻ chứ không chỉ đơn thuần là tác động đến nhận thức của trẻ. Ông muốn dạy cho những học sinh của mình biết tận hưởng từng khoảnh khắc tĩnh lặng trong cuộc sống, từng khúc hát ru ngọt ngào, tha thiết. Ông nâng đôi cánh trí tưởng tượng của chúng chạm vào tới những đám mây cao xa để từ đó, lũ trẻ biết tự nâng mình lên, biết mơ ước và sống với những khát vọng của mình
Tất cả những chân lý giáo dục ấy được gói ghém trong một giọng văn đa sắc biến đổi không ngừng. Nếu Bắt trẻ đồng xanh cho ta thấy cái ngông trong giọng điệu của một câu học sinh cá biệt 17 tuổi thì Người thầy lại là giọng điệu thách thức của một người thầy sẵn sàng đối phó với mọi trò quỷ quái của lũ học sinh. Thế nhưng càng về cuối cuốn sách, giọng điệu càng có sự trầm lắng hơn, mang tính trải nghiệm nhiều hơn.
Từng đoạt giải Pulitzer cho cuốn hồi kí về tuổi thơ của mình, với Người thầy, Frank McCourt đã một lần nữa trở thành một hướng dẫn viên chân thành và cởi mở đưa người đọc - những khách lãng du tình cờ xâm nhập thế giới đầy thú vị và bất ngờ của chính ông.
Tác giả: Thảo Phương
http://tuanvietnam.net/2009-11-19-lam-thay-duong-chong-gai-van-dam
Chuyện một người thầy
tuoitre.com.vn - 14-11-2009 21:19
TTCT - Hồi ức của Frank McCourt (1930-2009) - một tài năng văn chương “nở muộn” - viết về khoảng thời gian hơn 30 năm đeo đuổi sứ mệnh làm thầy trên đất Mỹ. Cuốn sách này dành cho tất cả những ai ưu tư về ý nghĩa tối hậu của nghề sư phạm.
1. Trước hết, cuốn sách Người thầy(*) được viết từ một độ lùi thời gian, khi McCourt đã về hưu và đã có tác phẩm Angela’s ashes (Tro tàn của Angela - Hoàng Nguyên và Nguyễn Bích Lan đã dịch sang tiếng Việt, NXB Phụ Nữ, 2004) đoạt giải Pulitzer được nhiều người biết đến. Từ điểm nhìn khoan dung này có thể thấy đây là một tác phẩm mang cảm giác kiêu hãnh, đầy thanh thản của một người đã hoàn thành lý tưởng sự nghiệp nhà giáo của mình, nhìn lại một quá khứ hào sảng hơn là bày tỏ bức xúc hay cay đắng về nghề của người trong cuộc.
Nước Mỹ thời bấy giờ, như tác giả viết: “Có phồn vinh, nhưng sự phồn vinh này không nhỏ giọt xuống tới các trường học, tới những ông thầy mới vào nghề cần học cụ cho việc giảng dạy lại càng không”. Điều đó tác động trực tiếp đến đời sống sư phạm của người thầy trẻ McCourt, người Ireland, chọn New York làm nơi lập nghiệp. Tuy nhiên, như đã nói, cuốn sách bằng một giọng văn tếu táo, hài hước cho thấy sự hào hứng, nhiệt huyết dấn thân vào nghề nhiều hơn là sự căng thẳng trước cơ chế.
Trung tâm của nghề giáo là đời sống mô phạm của người thầy. Nhưng sự mô phạm đã được thầy McCourt “tư duy lại” như một kẻ đi ngược lối nghĩ thông thường của những đồng nghiệp khác. Những giáo viên nghiêm khắc, quen sống trong tháp ngà khiến học sinh luôn lo sợ điểm xấu không thể chấp nhận được một kiểu mô phạm như McCourt, người thầy mà ngay từ buổi đầu đi dạy đã mắc cái lỗi - nhặt mẩu bánh mì kẹp thịt trên nền đất (của đám học trò choai choai nghịch ngợm ném nhau) để... gặm ngon lành.
Những giáo viên luôn đóng kín mình, coi việc dạy học là trách nhiệm khô khan, xem học trò là bọn quỷ quyệt cần cảnh giác sẽ khó chấp nhận một lối dạy tự do, gần gũi, ở đó ông thầy trẻ dám lấy tuổi thơ lớn lên ở khu ổ chuột Limerick, Ireland tồi tàn, lấy thời sinh viên nghèo nhưng nhiều mộng tưởng đến quãng thời gian xếp bằng đại học đi bốc vác ở những hải cảng để làm chất liệu cho bài giảng...
2. Từ sự quan tâm, nắm bắt tâm lý “những chuyển động trong tâm hồn” học trò cộng với những trải nghiệm cuộc sống đã cho thầy giáo trẻ McCourt khả năng nhập vai đầy sáng tạo: “Anh thủ đủ mọi vai, là ông bốc xếp, thầy rabbi (giáo sĩ Do Thái), là cái vai cho học sinh gục đầu vào khóc, nhà mô phạm nghiêm khắc, ca sĩ, học giả xoàng, thầy ký, trọng tài, gã hề, ông cố vấn, người giám sát ăn mặc, người soát vé xe, người biện hộ, triết gia, kẻ đồng lõa, vũ công clacket, chính trị gia, bác sĩ trị liệu, gã điên, cảnh sát giao thông, mục sư, mẹ-cha-anh-chị-cô-chú, nhân viên kế toán, nhà phê bình, nhà tâm lý, chiếc phao cấp cứu...” mặc dù phía sau bục giảng đầy hào hứng bao giờ cũng là một thế giới đầy những căng thẳng, tranh cãi.
Điều đáng sợ nhất là chính McCourt phải đối diện với những quan điểm dạy học truyền thống đầy khô khan và lạnh lùng của đồng nghiệp, cấp trên. Và kết quả của những cuộc va chạm là người thầy này đã phải nhiều lần bị thôi việc.
Từng dạy tiếng Anh tại các trường McKee, Seward Park, trung học danh tiếng Stuyvesant..., thầy giáo McCourt vẫn là một kẻ vui vẻ hi sinh những đam mê danh vọng khác, chấp nhận nghịch cảnh và xác tín với con đường mình theo đuổi. Lần đầu tiên có một người thầy làm cái công việc lưu trữ và phân loại hai chồng thư: một chồng do những bà mẹ viết xin lỗi giáo viên về việc con mình nghỉ học với những lý do tẻ ngắt, còn chồng kia là của đám học trò giả phụ huynh viết phịa ra lý do rất xuất sắc và siêu tưởng để đôi chối việc nghỉ học của mình.
Từ đó, thầy giáo McCourt thực hiện ý tưởng biến giờ giảng của mình thành một buổi nghiên cứu nghệ thuật viết thư xin lỗi. Ông cho học sinh tưởng tượng và viết những lá thư kiểu như “Thư Adam xin lỗi Chúa Trời” hay “Thư Eva xin lỗi Chúa Trời”...
Và chúng ta cũng đọc thấy câu chuyện có một ông thầy “chịu chơi”, dám đi xem vở Hamlet với 29 học trò nữ da đen nghịch ngợm, ngổ ngáo, thực hiện ý tưởng biến giờ học sáng tác thành nơi trình diễn các món ăn truyền thống của dân nhập cư, phổ biến những cuốn sách ẩm thực kết hợp với chơi nhạc “cây nhà lá vườn”...
3. Nhưng sau những bài giảng đầy hứng thú, sau thế giới vui nhộn ở những lớp học, đời sống của một giáo viên nghèo nhập cư là một chuỗi hi sinh cay đắng: đó là sự thiếu thốn trong đời sống khiến vợ chồng McCourt phải ly dị; đó là những ngày ông phải sống lang bang với một gian trọ trên quán rượu nơi hải cảng, vây quanh bởi thế giới ô tạp anh chị, giang hồ, đĩ điếm; đó là sự gan lì, khoan dung, bỏ qua những lời lẽ chế nhạo đầy vô tâm của những học sinh lãnh đạm, những phụ huynh thực dụng...
Điều đáng quý là sự cô độc và giằng xé đau đớn ấy đã không làm mất đi niềm say mê mở ra những biên độ sáng tạo, tinh thần hài hước trong các bài giảng, trong những giờ ngoại khóa của thầy McCourt.
Cuối cùng, điều cốt yếu mà chúng ta nhận ra trách nhiệm lớn lao, cao trọng nhất đối với người thầy đó chính là bằng tài năng và thiên chức của mình, biết khơi gợi sự sáng tạo nơi giang sơn - lớp học của mình, chống lại sự cưỡng bức trong giáo dục. Vì sự cưỡng bức sẽ hủy hoại thứ cảm xúc lành mạnh, lòng trung thực và sự tự tin nơi học sinh. Cưỡng bức trong giáo dục có nguy cơ sinh ra những công dân chỉ biết run sợ và phục tùng.
Xã hội đang rất cần những người thầy biết xua đi nỗi sợ hãi bên lề trái của bảng đen để đem lại động lực hiểu biết, khuyến khích tinh thần tự do sáng tạo nơi mỗi học sinh, mỗi công dân tiến bộ của tương lai.
Đó có lẽ là hình mẫu người thầy mà bất cứ xã hội nào cũng mong đợi.
Mũi tên từ sợ hãi sang tự do
Thầy cho các em biết thầy cho điểm thế nào nhé. Trước hết các em hiện diện như thế nào? Cho dù các em chỉ ngồi yên ở cuối lớp, ngẫm nghĩ về các buổi thảo luận và các buổi đọc thì chắc chắn các em vẫn học được gì đấy. Hai là các em có tham gia không? Những thứ sáu các em có lên đứng đây đọc không? Đọc gì cũng được. Truyện, tiểu luận, thơ, kịch. Ba là các em có phát biểu ý kiến về bài làm của bạn không? Bốn là, cái này hoàn toàn tùy thuộc các em, các em nghiền ngẫm kinh nghiệm này và tự hỏi mình đã học được gì? Năm là các em có chỉ ngồi đấy mơ màng không? Nếu có thì hãy tự cho điểm mình đi.
Tới đây thầy giáo trở nên nghiêm trang đặt câu hỏi lớn: Nói chung, giáo dục là gì? Chúng ta làm gì trong trường này? Các em có thể nói rằng các em muốn tốt nghiệp để được lên đại học, chuẩn bị sự nghiệp. Nhưng các em thân mến ạ, còn hơn thế nữa cơ. Thầy đã tự hỏi mình làm cái quái quỷ gì trong lớp này. Thầy đã lập cho mình một phương trình. Bên trái tấm bảng thầy viết một chữ S, bên phải một chữ T. Thầy vạch một mũi tên từ trái sang phải, từ sợ hãi sang tự do.
Thầy không nghĩ rằng có ai đạt được tự do hoàn toàn, nhưng điều thầy cùng làm với các em là xua nỗi sợ hãi vào một góc.
(Trích Người thầy , trang 328)
NGUYỄN NGUYÊN THẢO
______________
(*) Người thầy, hồi ức của nhà giáo Mỹ Frank McCourt, Lê Chu Cầu dịch, Nhã Nam & NXB Văn Hóa Sài Gòn, 2008
Lượt xem: 3269
