Kỳ thi tốt nghiệp THPT 2009: Để thi tốt môn Lịch sử

Bài viết này giới thiệu một số dạng câu hỏi trong các đề thi tốt nghiệp THPT những năm gần đây nhằm giúp thí sinh có thêm kinh nghiệm khi ôn tập.
Câu hỏi về hoàn cảnh lịch sử. Có sự kiện lịch sử chỉ xuất phát từ tình hình trong nước nhưng có nhiều sự kiện còn xuất phát cả từ tình hình quốc tế như: Phong trào cách mạng 1930 - 1931, Phong trào dân chủ 1936 - 1939, Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương (tháng 11.1939)...

Thường thì câu trả lời có sẵn trong sách giáo khoa (SGK), nhưng có trường hợp không có trong SGK mà thí sinh phải tự thiết kế câu trả lời. Câu hỏi: “Trình bày hoàn cảnh ra đời của nước Việt nam Dân chủ Cộng hòa” (đề năm 2005) là một ví dụ.

Câu hỏi về diễn biến. Chẳng hạn như: Diễn biến của Tổng khởi nghĩa Tháng Tám; Chiến dịch Điện Biên Phủ; Cuộc đấu tranh chống các chiến lược chiến tranh đặc biệt, chiến tranh cục bộ, Việt Nam hóa chiến tranh; Cuộc tổng tiến công và nổi dậy mùa xuân 1975, Quá trình phát triển của cách mạng Lào (1945 - 1975)... đòi hỏi thí sinh phải lựa chọn sự kiện tiêu biểu và trình bày chúng theo trình tự thời gian. Cũng có câu vừa trình bày theo thời gian lại vừa trình bày theo đặc điểm sự kiện lịch sử. Ví dụ về “diễn biến chính của phong trào cách mạng Việt Nam trong năm 1930 dưới sự lãnh đạo của Đảng” (đề năm 2006), SGK trình bày phong trào công nhân rồi đến phong trào nông dân. Sang mốc thời gian tiếp theo, SGK lại viết công nhân, nông dân như vậy. Hiểu thế thì các em dễ học và dễ nhớ hơn.

Câu hỏi về nội dung (một văn kiện, một vấn đề nào đó). Nội dung cần trả lời có thể ở một mục hoặc một phần trong một mục. Ví dụ: “Nêu những thành tựu chủ yếu của kinh tế Mỹ trong hai thập kỷ sau Chiến tranh thế giới thứ hai” (đề năm 2008). Nhưng cũng có khi nằm ở hai bài như câu: “Tóm tắt hoạt động cách mạng của Nguyễn Ái Quốc trong những năm 1921 - 1927” (đề năm 2008); “Tóm tắt những hoạt động của Nguyễn Ái Quốc từ năm 1920 đến đầu năm 1930...” (đề năm 2006). Thậm chí, câu hỏi về “hành trình ra đi tìm đường cứu nước của Nguyễn Ái Quốc từ năm 1911 đến tháng 12 năm 1920” còn liên quan đến cả SGK lớp 11.

Có câu hỏi dễ trả lời theo các ý như: tính chất, nhiệm vụ, lực lượng, lãnh đạo và đoàn kết quốc tế như câu hỏi về nội dung Cương lĩnh đầu tiên của Đảng (1930)... Nhưng có câu không thể trả lời theo công thức mà chỉ có thể ghi nhớ máy móc như câu: “Xu thế toàn cầu hóa ngày nay được biểu hiện chủ yếu như thế nào?...” (đề năm 2006).

Cũng có câu trình bày theo các lĩnh vực, như “Những thành tựu chủ yếu của công cuộc xây dựng CNXH ở Liên Xô từ năm 1950 đến nửa đầu những năm 70 của thế kỷ XX” (về công nghiệp, nông nghiệp, KHKT và xã hội) hay câu “Những nét chính về Liên bang Nga trong những năm 1991 - 2000” (về kinh tế, chính trị, đối ngoại)...

Câu hỏi về nguyên nhân thành công. Cách mạng Tháng Tám có hai nguyên nhân: chủ quan (vai trò của Đảng ta, dân ta) và khách quan (Nhật đầu hàng đồng minh), còn Kháng chiến chống Pháp và Kháng chiến chống Mỹ cùng có bốn nguyên nhân là vai trò của Đảng ta, dân ta, hậu phương và quốc tế.

Câu hỏi về ý nghĩa lịch sử. Một số sự kiện chỉ có ý nghĩa trong phạm vi dân tộc nhưng nhiều sự kiện còn có cả ý nghĩa quốc tế như: Cách mạng Tháng Tám, Chiến thắng Điện Biên Phủ, Kháng chiến chống Pháp, Kháng chiến chống Mỹ ở Việt Nam, Cách mạng Tháng Mười Nga (1917), Cách mạng Trung Quốc (1949), Cách mạng Cuba (1959). Ý nghĩa đối với dân tộc có hai ý nhỏ là thắng lợi đó kết thúc cái gì mà mở ra cái gì. Ý nghĩa quốc tế cũng có hai ý nhỏ là thắng lợi đó tác động như thế nào đối với các lực lượng cách mạng và phản cách mạng thế giới.

Câu hỏi yêu cầu thí sinh hoàn chỉnh bảng niên biểu. Thường thì đề cho biết tên và nội dung tóm tắt của một số sự kiện lịch sử tiêu biểu, yêu cầu thí sinh điền thời gian tương ứng và ngược lại. Ví dụ: Đại hội I Đảng Cộng sản Đông Dương tại Ma Cao (Trung Quốc) khôi phục hệ thống tổ chức Đảng (3.1935); Cuộc mít tinh của 2,5 vạn người tại quảng trường Đấu Xảo, Hà Nội đòi hòa bình, dân chủ, chống phát xít (1.5.1938); Mặt trận Việt Minh ra đời... (19.5.1941); Ngày thành lập đội VNTTGPQ... (22.12.1944); Nhật đảo chính Pháp (9.3.1945); Toàn quốc kháng chiến bùng nổ (19.12.1946)...

Câu hỏi so sánh và lựa chọn. Loại này không có sẵn câu trả lời trong SGK nên thí sinh phải tư duy ở mức độ nhất định như câu “Trong các nguyên nhân phát triển kinh tế Nhật Bản và kinh tế Mỹ từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai, có một nguyên nhân chung. Hãy trình bày và phân tích nguyên nhân chung đó” (đề năm 2006), hay câu “Trình bày những điểm giống nhau và khác nhau về âm mưu và thủ đoạn giữa hai chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” và “Chiến tranh cục bộ” của Mỹ ở miền Nam Việt Nam” (đề năm 2006)...

Câu hỏi về mối liên hệ giữa lịch sử thế giới và lịch sử Việt Nam. Có sự kiện lịch sử thế giới này mà các em dễ nhận ra mối liên hệ với sự kiện lịch sử Việt Nam kia như: Chiến tranh thế giới thứ 2 bùng nổ (9.1939) với Hội nghị Trung ương (11.1939) của Đảng Cộng sản Đông Dương; Nhật đầu hàng Đồng minh với Tổng khởi nghĩa Tháng Tám (1945). Nhưng cũng có những sự kiện mà mối liên hệ giữa chúng không có sẵn trong SGK thì thí sinh phải tự tìm ra câu trả lời như câu: Trình bày những biến đổi chính của tình hình thế giới sau khi “Chiến tranh lạnh” chấm dứt. Trước tình hình đó, Đảng ta có những chủ trương cơ bản nào trong công cuộc đổi mới? (đề năm 2006).

(*) Lịch sử là môn thi thay thế

Tuởng Phi Ngọ
(giảng viên khoa Lịch sử, trường ĐH Sư phạm TP.HCM)
Lượt xem: 4093