Nhân tố gia đình trong giáo dục
Khi đề cập đến những nhân tố ảnh hưởng, tác động đến việc học tập, rèn luyện, tu dưỡng, phát triển nhân cách của học sinh, người ta thường nhắc đến ba nhân tố: Gia đình, nhà trường và xã hội. Không phải ngẫu nhiên mà môi trường gia đình được nhắc đến đầu tiên. Có thể khẳng định, trong ba nhân tố kể trên thì gia đình đóng vai trò quyết định nền tảng, còn giáo dục đóng vai trò then chốt. Nhiều bậc phụ huynh hiện nay, do sự bận rộn của cuộc mưu sinh đã phó mặc, bỏ bê con em mình cho nhà trường, thầy cô với câu nói cửa miệng là “Trăm sự nhờ các thầy cô” hay “Trăm sự nhờ nhà trường”. Thậm chí, có người còn cực đoan cho rằng: học sinh khi đã đến trường thì mọi việc tốt, xấu xảy ra đều do nhà trường. Chính suy nghĩ, nhận thức sai lầm trên đã dẫn đến sự buông lỏng trong việc quản lý, giáo dục con em của một số phụ huynh.
Trong một xã hội, con người được giáo dục dưới nhiều hình thức khác nhau. Nhưng hình thức giáo dục sâu sắc nhất, ảnh hưởng nhiều nhất đến nhân cách là giáo dục trong gia đình. Hình thành, xây dựng, bồi đắp nhân cách là chức năng quan trọng nhất của gia đình. Vì mỗi con người đều sinh ra, lớn lên trong một môi trường gia đình cụ thể. Việc giáo dục của gia đình bắt đầu từ lúc sinh ra cho đến cuối đời. Vai trò của ông bà, cha mẹ, anh chị em, và những người thân khác trong gia đình đối với giáo dục con em là rất quan trọng, ảnh hưởng rất lớn đến việc hình thành nhân cách.
Trên thực tế, nhiều gia đình giàu có, mua quần áo “mốt”, xe “xịn”, điện thoại di động “sành điệu” cho con, sẵn sàng đáp ứng, chiều theo một cách vô điều kiện những nhu cầu, sở thích của con đã góp phần hình thành thói ăn chơi, đua đòi, quậy phá và vi phạm pháp luật. Bi kịch đã xảy ra cho không ít gia đình khi ban phát vật chất thiếu tính định hướng đối với con thay vì sự quan tâm sát sao, chặt chẽ, tình cảm yêu thương, săn sóc, vỗ về. Nhiều “mái ấm gia đình” đã trở thành “mái nhà lạnh lẽo” khi cha mẹ không quan tâm đến việc giáo dục con cái. Việc thiếu thốn tình cảm, thiếu hơi ấm của tình yêu thương từ phía gia đình đã tạo ra một “khoảng trống” tâm lí không gì bù đắp nổi dễ làm phát sinh ở con cái những biểu hiện tâm lý và hành vi lệch lạc.
Không có sự giáo dục nào tốt hơn khi cha mẹ làm tấm gương sáng cho con cái noi theo. Từng cử chỉ, hành động, cách hành xử của cha mẹ sẽ hằn sâu vào nếp nghĩ, nếp sống của con cái từ nhỏ cho đến lúc trưởng thành. Con cái nhìn vào tấm gương ấy mà cố gắng học tập, tu dưỡng. Điều đáng nói là đang xuất hiện tình trạng “lời nói không đi đôi với việc làm” trong một số phụ huynh. Chẳng hạn cha mẹ cấm con hút thuốc, uống rượu nhưng người bố ngày nào cũng say xỉn hay lúc nào cũng phì phèo điếu thuốc lá trên môi thì làm sao có thể bảo ban được con cái.
Thời gian qua, dư luận xã hội hết sức bức xúc trước tình trạng học sinh “ngồi nhầm lớp”. Nhiều người cho rằng đó hoàn toàn là do lỗi của nhà trường, của các thầy, cô giáo. Sự thực không hẳn như vậy bởi trong sự việc này cũng có sự “đồng lõa” của một số bậc phụ huynh. Họ biết việc con mình “học giả” nhưng có “điểm thật” và đang “ngồi nhầm lớp” nhưng vẫn “nhắm mắt” làm ngơ với một thái độ im lặng, thỏa hiệp. Họ sẵn sàng chi những đồng tiền do mồ hôi, nước mắt của mình làm ra để “mua” danh hão, điểm ảo cho con. Khi con em có những hành vi lệch lạc, hư hỏng: Đầu tóc nhố nhăng, áo quần lập dị, không thực hiện nội quy của nhà trường, thay vì những biện pháp nhắc nhở, uốn nắn kịp thời, nhiều bậc phụ huynh lại tỏ ra dễ dãi, chậc lưỡi cho qua. Đến lúc sự việc đi quá xa, con em đã sa chân vào các tệ nạn xã hội, có những hành vi vi phạm đạo đức, vi phạm pháp luật, có hối hận thì sự việc đã quá muộn màng.
Cần có thái độ nhìn nhận, đánh giá nghiêm túc về vai trò, vị trí của nhân tố gia đình trong “ba môi trường giáo dục: Gia đình - Nhà trường - Xã hội” để có biện pháp phối hợp đồng bộ. Theo đó, giáo dục học sinh không phải là nhiệm vụ của duy nhất ngành giáo dục mà đó còn là nhiệm vụ của gia đình và xã hội, trong đó, gia đình giữ vai trò trọng yếu.
Bùi Minh Tuấn
Theo báo Giáo dục và Thời đại
