Thông tin của Trường THCS, THPT Duy Tân

Trường học thân thiện là thành tố tác động vào việc phổ cập THCS, sẽ cho HS đến trường không chỉ để học mà còn được chơi, được cống hiến theo khả năng của mình. Nhưng để thực hiện được mô hình này trong điều kiện Việt Nam thì cần phải có những bước đi dài.

Điều kiện trí lực
"Nghe tên thì mới nhưng thực ra không mới", cô Trần Kim Liên, Hiệu trưởng trường THCS Đống Đa, Hà Nội, nơi đang thực hiện thí điểm mô hình trường học thân thiện cho biết. Mục đích hướng tới của mô hình thân thiện là để nâng cao chất lượng giáo dục. HS đến trường được đối xử bình đẳng, giáo viên đến trường vì HS, bạn bè yêu thương nhau. Cô Liên cho rằng, nếu trường chuẩn quốc gia là nói tới điều kiện để phấn đấu, thì trường thân thiện thể hiện chất lượng giáo dục của nhà trường. Trước đây, chúng ta nói chung chung nâng cao chất lượng giáo dục, nhưng hiện nay đã cụ thể và rõ ràng hơn.

Mô hình trường học thân thiện do UNICEF đề xướng, xây dựng và triển khai từ hàng chục năm nay ở nhiều nước trên thế giới. ở Việt Nam, từ năm 2000, một số trường tiểu học, THCS đã bắt đầu thí điểm mô hình này. Và từ năm học 2008-2009, Bộ GD&ĐT đã chính thức phát động xây dựng "trường học thân thiện" ở tất cả các trường học trong cả nước. Theo PGS.Trần Kiều, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học giáo dục, bất cứ trường học nào cũng đạt được trường thân thiện thông qua những việc như cố gắng giữ trường lớp sạch đẹp, đối xử bình đẳng, không nhất thiết phải giàu có... và cũng là hướng tới môi trường dạy tốt, học tốt. Còn trường chuẩn quốc gia đích chung cũng là dạy tốt - học tốt, nhưng điều kiện ngặt nghèo nên không dễ dàng đạt được.

Thông qua việc hoàn thiện các thành tố của trường học thân thiện như tiếp nhận tất cả trẻ em đến trường; hiệu quả giáo dục; môi trường an toàn, lành mạnh, hỗ trợ và bảo vệ; bình đẳng giới; sự tham gia của HS, gia đình, cộng đồng và nhà trường cùng tham gia xây dựng trường, các nhà trường sẽ đánh giá qua các tiêu chí cụ thể.

Ông Kiều cũng nhấn mạnh, trường học thân thiện là thành tố tác động vào việc phổ cập THCS thông qua việc hạn chế tối đa HS bỏ học. Đặc biệt, trong việc vận động HS đến trường còn có sự tham gia tích cực của chính HS.

Bước đầu thực hiện mô hình này, trường THCS Bảo Nhai, huyện Bắc Hà, Lào Cai đã có những chuyển biến tích cực, HS đi học chuyên cần hơn, đạt 97-98%, chất lượng giáo dục cũng được nâng lên, đặc biệt là HS khá giỏi. Hiệu trưởng Trần Thị Nhàn cho biết, trường đã duy trì đạt chuẩn phổ cập giáo dục THCS năm 2007 đạt 78,2% và sẽ tiếp tục duy trì trong những năm tiếp theo. Thấy HS yêu trường, lớp hơn, lễ phép, tôn trọng thầy cô và người lớn tuổi. Đặc biệt, kỹ năng ứng xử giao tiếp, tinh thần đoàn kết thân ái, tôn trọng và bảo vệ được nâng cao hơn.

Không phải mất công trong việc vận động trẻ đến trường như đối với vùng cao, phần đông các trường ở thành phố không có HS bỏ học. Cô Liên cho biết, sau thời gian 1 năm thực hiện xây dựng mô hình trường thân thiện, cải thiện rõ rệt nhất trong nhà trường là HS được đối xử công bằng. Em nào có hoàn cảnh khó khăn nhà trường có những chính sách để động viên. Hiệu quả giáo dục được nâng cao, CSVC được xây mới. Đội ngũ giáo viên đã chú ý đến việc phát huy trí tuệ HS, gắn giảng dạy lý thuyết và thực hành ở cộng đồng, địa phương. Các tiêu chí trong trường học thân thiện như thước đo để đối chiếu những việc mà nhà trường vốn đã làm lâu nay nhưng hiện nay vạch ra yêu cầu từng bộ phận phải làm gì, cô Liên nhấn mạnh.

Từ đây, nhà trường, giáo viên sẽ có nhiều đối tượng giám sát. HS đánh giá nhà trường, giáo viên thông qua các câu hỏi điều tra. Cô Liên cho biết, trường đã hỏi HS về nhà trường thông qua các phiếu không ghi danh với nội dung: cách dạy như thế nào, em có thích trường em không, vì sao hoặc hỏi phụ huynh góp ý cho giáo viên... Việc này trường đã thực hiện từ khi chưa triển khai mô hình này, nhưng đến nay đã triển khai sẽ vạch ra cụ thể hơn. Tác dụng của mô hình trường học thân thiện đã rõ, nhưng điều kiện để tiến tới vẫn còn nhiều gập ghềnh, hạn chế.
Điều kiện vật lực

Phần lớn phụ huynh chỉ quan tâm đến việc con mình đến trường học như thế nào mà ít khi để ý đến việc chúng chơi ra sao. Trong khi đó, đòi hỏi của môi trường thân thiện là trẻ đến trường phải được học, được chơi, được đóng góp theo khả năng của mình và đòi hỏi sự quan tâm của phụ huynh, của cộng đồng rất cao. Nghĩa là giáo dục của nhà trường phải gắn liền với cộng đồng để phát huy tính tích cực của HS.

Ở Việt Nam, việc huy động cộng đồng, kết hợp phụ huynh, địa phương để giáo dục HS còn nhiều hạn chế. Một năm có 3 lần họp phụ huynh, họ đến ngồi một lúc rồi về. Chính quyền địa phương được mời đến cùng tham gia trong những buổi lễ lớn của nhà trường, nhưng cũng chỉ đến được một lúc rồi cũng cáo bận để về. Trong khi đó, mô hình trường học thân thiện yêu cầu phụ huynh làm nhiều, chia sẻ nhiều với nhà trường. "Nhà trường vẫn tự độc lập là chính, sự quan tâm của xã hội, cộng đồng với HS chưa nhiều", cô Liên băn khoăn.

Dạy kỹ năng sống cho HS mời phụ huynh đến cùng tham gia rất khó, chủ yếu là phó mặc cho nhà trường. Thậm chí, HS hư, mời phụ huynh đến để cùng hợp tác giáo dục họ cũng không đến. Nếu có, chỉ là kêu gọi sự ủng hộ, đóng góp của phụ huynh cho các hoạt động ngoại khoá của HS.
Nặng gánh nhất đối với các trường vùng cao là huy động HS ra lớp. Để làm được việc này tất yếu phải có sự hỗ trợ tham gia của các cấp chính quyền, đoàn thể từ trí lực đến vật lực. Địa phương nào, chính quyền quan tâm đến giáo dục thì ở đó chất lượng được cải thiện.
Trong việc huy động cộng đồng cùng tham gia đánh giá, góp ý, cô Nhàn cho biết, nhóm cán bộ là người dân tộc thiểu số khả năng đọc hiểu chậm, bất đồng về ngôn ngữ và khả năng diễn đạt nội dung chưa được rõ ràng nên giáo viên hướng dẫn phải giải thích rất nhiều để họ hiểu và nêu ý kiến, vì vậy mất thời gian.

Chính vì phụ huynh, xã hội và cộng đồng không hiểu hết những khó khăn của những việc giáo viên phải làm nên sự chia sẻ, thông cảm ít, cô Liên tâm sự. Thực hiện mô hình này đòi hỏi giáo viên phải làm việc cật lực hơn, nhà trường hoạt động nhiều hơn còn HS được chăm lo, tạo điều kiện tốt hơn. Giáo viên phải thực sự tâm huyết, yêu thương HS. Nhưng cô Liên băn khoăn, trong điều kiện Việt Nam khó khăn, giáo viên tâm huyết lại không có điều kiện để được động viên hoặc tạo điều kiện cho họ phát huy. Trước "sức ép" đó, nhà trường và giáo viên không được cộng đồng hỗ trợ thì để hoàn thiện mô hình trường học thân thiện rất khó khăn.

Theo cô Liên, những tiêu chí trong mô hình trường này không xa vời, cứ đề ra rồi các trường dần dần làm trong thời gian dài, không thể hoàn thiện trong một sớm một chiều.

Trước mắt, tới đây các nhà trường sẽ tập trung vào 3 nội dung trọng tâm trong cuộc vận động: Học tốt; Đẩy mạnh việc chơi mà học; Mỗi trường học là một địa chỉ nhận chăm sóc công trình văn hoá, lịch sử.

Trong "chơi mà học", nhấn mạnh việc nâng cao chất lượng các hoạt động thể thao, văn hoá, văn nghệ, trong đó coi trọng việc đưa trò chơi dân gian, các hoạt động tập thể vui mà học phù hợp với lứa tuổi vào nhà trường. PGS Trần Kiều cho rằng, quan trọng không phải là tìm ra trò chơi, cách chơi, tổ chức chơi mà phải làm sao để được lâu dài.

Đúc kết kinh nghiệm triển khai ở một số nước, ông Jonathan Miller, Phụ trách Chương trình Giáo dục UNICEF Việt Nam cho rằng, khó khăn trong xây dựng trường học thân thiện là phải thay đổi cách nhìn và phương pháp tiếp cận. Cách thu thập các bằng chứng được ghi nhận đầy đủ và bài bản để khẳng định trường đã được cải thiện. Và một khó khăn nữa, là khuynh hướng nóng vội sẽ dẫn đến thu ngắn quy trình trong các bước xây dựng trường học thân thiện, thậm chí đưa ra công thức chung để áp dụng đồng loạt cho tất cả các trường.

Mai Anh
Theo báo Giáo Dục và Thời Đại